این مجموعه شامل گفتارها و بیاناتی است که به صورت مناسبتی توسط استاد محترم ایراد شده‌اند

(11) آیا عقل می‌تواند منبع حکم شرعی باشد؟

حسینی شاهرودی، طهور، دین و عقلانیت

 27 /9 /93 ـ شب 26 صفر 1436
مقدمه
1ـ آنچه تا اینجا گفته شد به عنوان یک مقدمه عمومی بود مبنی بر اینکه عقل از نگاه دین اهمیت دارد به‌گونه‌ای که ممکن نیست از آن چشم پوشی کرد
بنابر فرض حتی اگر آیه یا روایتی در تأیید عقل نداشته باشیم، بازهم عقل معتبر است، به این خاطر که اعتبار همه عقاید انسان وابسته به عقل است
بر فرض محال، حتی اگر روایاتی در تأیید عقل نداشته باشیم یا آیات و روایاتی داشته باشیم که عقل را رد کند، بازهم عقل معتبر است
اگر عقل فاقد اعتبار باشد، نبوت و عصمت قابل اثبات نخواهد بود
آنچه در گذشته گفتیم، در تأیید اعتبار عقل نیست، زیرا ادراک عقلی و اعتبار اداراکات عقلی، ذاتی عقل است و چیزهای بیرون از عقل، اعتبار خود را از عقل گرفته‌اند، حتی معجزه.
بیش از 400-500 آیه در تأیید عقل آمده است
بحث ما عقلانیت در حوزه شریعت یا اعمال و رفتارهای عملی (فقه) ‌است
آنچه مورد اختلاف بلکه انکار بسیاری از متدینان و عالمان دینی است، دخالت و حجیت عقل در حوزه شریعت یا دستورات عملی و فقه است
2ـ گذری بر منابع چهارگانه در استنباط احکام: کتاب، سنت، عقل و اجماع
حجیت اجماع در گذشته و حال: اکنون نیز علما بر آنند که اجماع حجیت ندارد
سنت بر سه دسته است: قول و فعل و تقریر معصوم
بررسی حجیت و دلالت سنت و چگونگی آن
آیا پیامبر احکام و تکالیف ویژه و مخصوص به خود دارد؟
تأویل افعال انبیا؛ ضرورت و چگونگی آن
اشاره: قتل نفس توسط حضرت موسی و گرفتن لحیه هارون
سنت رفتاری معصوم، برخلاف گفتار او دلالت ندارد، چراکه ممکن است مخصوص به آنها یا مخصوص به زمان خاصی باشد
تعارض قرآن و روایات در مسأله تعدد زوجات!
تقریر معصوم نیز دلالت ندارد
اقسام تقیه
به قرآن آنگونه که باید توجه نشده است
علما به عقل کم توجه کردند: نمونه‌هایی از کم توجهی علما به عقل:
1ـ غزالی
تقریباً تمام علما اتفاق نظر دارند که احکام الله تابع مصالح و مفاسد نفس الامری است (نظریه مشهور)
نظریه دقیق و ادق: احکام الله تابع اطاعت از دستور خدای متعال است به انگیزه پیدایش عبودیت
جایگاه عقل را به عنوان منبع احکام نمی‌توان نادیده گرفت چون مدرِک حسن و قبح است
آن‌که مکاسب شیخ انصاری را بفهمد، مجتهد مسلم است
2ـ شیخ انصاری
آیا عقل می‌تواند منبع حکم شرعی باشد؟
آیا آنچه علما در آن اختلاف دارند، حجیت عقل به عنوان منبع احکام است یا ابزار بودن عقل برای استنباط حکم از نقل؟
اختلاف در آن است که عقل بدون مراجعه به نقل حکم خدا را دریابد. یعنی آیا عقل مستقلاً قابلیت درک احکام و ملاک آن را دارد؟
معنای قطع:
1ـ گاهی به معنای یقین یعنی تصدیقی که از برهان به دست آمده باشد یعنی عقیده جازم مطابق با واقع (یقین فلسفی)
2ـ یقین حاصل از غیربرهان یا اطمینان (یقین علمی)

 

صوت

 

فیلم (قسمت اول)

 

فیلم (قسمت دوم)

 

فیلم (قسمت سوم)

 

فیلم (قسمت چهارم)

 

فیلم (قسمت پنجم)

(10) عقل؛ مهمترین ابزار وصول به خدای متعال

حسینی شاهرودی، طهور، دین و عقلانیت

21 /9 /93 ـ شب اربعین 1436

عقل؛ مهمترین ابزار وصول به خدای متعال

انسان دو حجت دارد: 1ـ حجت بیرونی: انبیا، اوصیای انبیا، عالمان ربانی و مبلغان الهی 2ـ حجت درونی: عقل

مقصود از حجت بودن عقل: کسی که از عقل اطاعت می‌کند، علاوه بر عذر داشتن، به مقصدی که باید برسد، می‌رسد.

مشروط بر روش‌مندی، به‌وسیله عقل می‌توان به قرب الهی دست یافت، اگرچه عقل خطا کند.

جایگاه عقل در دین چیست؟

وَ قَالَ صلی الله علیه و آله و سلم: سَيِّدُ الْأَعْمَالِ فِي الدَّارَيْنِ الْعَقْلُ وَ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ دِعَامَةٌ وَ دِعَامَةٌ الْمُؤْمِنِ عَقْلُهُ فَبِقَدْرِ عَقْلِهِ تَكُونُ عِبَادَتُهُ[1]

عقل دو معنا دارد:

1ـ قوه و توانی که انسان دارد

2ـ کار و فعالیتی که عقل انجام می‌دهد (حاصل مصدر)

معنای سیادت عقل: ضرورت پیروی از آن

تمام آیات قرآن در نهایت دقت و ظرافت است، به‌گونه‌ای که هیچ‌گونه نقص و ضعفی در هیچ‌یک از مراتب آن راه ندارد؛ همچنین است سخن پیامبر و سایر انبیا

کلام خاتم الانبیا، خاتم الکلام است

حیثیت ایمانی مؤمن وابسته به عقل اوست

علم و ایمان هرکسی از لوازم وجود اوست

کار انبیا کشف حجاب از باطن و هویت انسان است

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ صلی الله علیه و آله و سلم قَالَ أَسَاسُ الدِّينِ بُنِيَ عَلَى الْعَقْلِ وَ فُرِضَتِ الْفَرَائِضُ عَلَى الْعَقْلِ وَ رَبُّنَا يُعْرَفُ بِالْعَقْلِ وَ يُتَوَسَّلُ إِلَيْهِ بِالْعَقْلِ وَ الْعَاقِلُ أَقْرَبُ مِنْ رَبِّهِ مِنْ جَمِيعِ الْمُجْتَهِدِينَ بِالْعَقْلِ وَ لَمِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ بِرِّ الْعَاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ جِهَادِ الْجَاهِلِ أَلْفَ عَامٍ[2]

امام کاظم صلوات الله و سلامه علیه: يَا هِشَامُ قَلِيلُ الْعَمَلِ مِنَ الْعَالِمِ مَقْبُولٌ مُضَاعَفٌ وَ كَثِيرُ الْعَمَلِ مِنْ أَهْلِ الْهَوَى وَ الْجَهْلِ مَرْدُودٌ[3]

عقل رکن انسان و ایمان است و مهمترین ابزار وصول به خدای متعال است



[1]ـ مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل / ج‏11 / 207  

[2]ـ مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل / ج‏11 / 208  

[3]ـ الكافي/ ج‏1 / 17  

 

صوت

 

فیلم (قسمت اول)

 

فیلم (قسمت دوم)

 

فیلم (قسمت سوم)

(9) پیوسته در حال انقلاب ذاتی هستیم

حسینی شاهرودی، طهور، دین و عقلانیت

20 /9 /93 ـ شب 19 صفر 1436

پیوسته در حال انقلاب ذاتی هستیم

امام کاظم صلوات الله و سلامه علیه: يَا هِشَامُ إِنَّ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حُجَّتَيْنِ حُجَّةً ظَاهِرَةً وَ حُجَّةً بَاطِنَةً فَأَمَّا الظَّاهِرَةُ فَالرُّسُلُ وَ الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَئِمَّةُ ع وَ أَمَّا الْبَاطِنَةُ فَالْعُقُولُ[1]

معنای حجت: با وجود آن آثار مورد انتظار عمل انجام نشده بر آن مترتب می‌شود

تکلیف اولاً و اساساً مربوط به عقل انسان است

وَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) أَنَّهُ قَالَ: اسْتَرْشِدُوا الْعَقْلَ تُرْشَدُوا وَ لَا تَعْصُوهُ فَتَنْدَمُوا[2]

انبیا و اولیا پیش از نبوت و امامت در مقام او ادنی بوده‌اند

مواردی که نمی‌شود به عقل رجوع کرد:

1ـ جایی که عقل سکوت کند (مانند اینکه نماز صبح 2رکعت است یا 3 رکعت)

2ـ جایی که در محضر پیامبر و امام است و او فکر خود را عرضه می‌کند و پیامبر و امام اظهار نظر می‌کند

ارتقا متوقف نمی‌شود و پیوسته در همه عوالم در حال انقلاب ذاتی هستیم



[1]ـ الكافي/ ج‏1 / 16  

[2]ـ مستدرك الوسائل/ ج‏11 / 207  

 

صوت

 

فیلم (قسمت اول)

 

فیلم (قسمت دوم)

 

فیلم (قسمت سوم)

(8) کشف عقول در زمان ظهور

حسینی شاهرودی، طهور، دین و عقلانیت

 19 /9 /93 ـ شب 18 صفر 1436

کشف عقول در زمان ظهور

یکی از مهم‌ترین هدف‌های بزرگ انبیا، تکمیل و کشف عقل است

امیرالمؤمنین صلوات الله و سلامه علیه: فَبَعَثَ فِيهِمْ رُسُلَهُ وَ وَاتَرَ إِلَيْهِمْ أَنْبِيَاءَهُ لِيَسْتَأْدُوهُمْ مِيثَاقَ فِطْرَتِهِ وَ يُذَكِّرُوهُمْ مَنْسِيَّ نِعْمَتِهِ وَ يَحْتَجُّوا عَلَيْهِمْ بِالتَّبْلِيغِ وَ يُثِيرُوا لَهُمْ دَفَائِنَ الْعُقُولِ[1]

یکی از معانی فطرت عقل است

فطرت اولین و کامل‌ترین درجه وجود انسان است و اظهار میثاق مربوط به این مرتبه است

یک درصد نعمت‌های الهی مربوط به جهان طبیعت و مابقی مربوط به قبل و بعد آن است

انبیا آمده‌اند تا نعمت‌های باطنی را به ما بشناسانند و  یادآوری کنند، مانند ولایت و توحید

کشف عقول در زمان ظهور حضرت مهدی صلوات الله و سلامه علیه

معنای تعبیر روایی دست کشیدن حضرت حجت بر روی سر مردم

تکفیری‌ها از حیوان پست‌ترند

امام زمان صلوات الله و سلامه علیه عقل و وجود همه حیوانات را شخم می‌زند

پایان جهان طبیعت!

حضرت مهدی و گل وجود آدمی

عبادت ابلیس

با عبادت بدون تعقل به جایی نتوان رسید

اشاره: لا علم لنا الا ما علمتنا و انه کان ظلوماً جهولاً

امام صادق صلوات الله و سلامه علیه: سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) يَقُولُ: لَا يَكُونُ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً حَتَّى يَكُونَ كَامِلَ الْعَقْل‏[2]

هر درجه‌ای از ایمان وابسته به درجه عقل است



[1]ـ نهج البلاغه، خطبه1

[2]ـ مستدرك الوسائل، ج‏1، ص: 133.

 

صوت

 

فیلم (قسمت اول)

 

فیلم (قسمت دوم)

 

فیلم (قسمت سوم)