صداقت در تولی و تبری؛ شرط پیوستگی عید غدیر
گفتاری از استاد حسینی شاهرودی در روز عید غدیر ـ 10 بهمن 1383
روز پر خیر و برکتی است که از عنایات و الطاف بزرگ الهی به حساب میآید و از مواردی که میشود تبریک گفت یا بزرگترین روز آن امروز است. ان شاء الله که این روز برای شما مبارک باشد و بر همه شیعیان و موالیان و محبان خاندان پیامبر مبارک باشد.
یک جمله را فقط عرض میکنم که ضمیمه و دنباله چند نکتهای که درباره عید عرض کردم میشود. در مورد عید گفته شد که حرکت بهسوی توحید، توحید حقیقی و بازگشت به وحدت، مهمترین معنای عید است. ولی اینها تعابیر عرفی و خلقی عید بود، در عین حال که همینها هم گاهی قابل گفتن و شنیدن نیست و بسیاری آن را تحمل نمیکنند ولی اینها وجه خلقی عید بود که چند تعبیر را در مناسبت خود عرض کردم.
تعبیر دیگری را اینجا عرض میکنم که اهمیت آن از آن تعابیر بیشتر است. به همین خاطر هم هست که اگر آن تعابیر را نباید جایی گفت، این تعبیر را اصلاً نباید گفت و به هیچ دلیلی هم نباید گفت. آن مضمون روایاتی است که در مورد امروز وارد شده، برخلاف عیدهای گذشته که در نمازها و دعاها میخوانیم که «جعلته للمسلمین عیداً»، اینجا عید خلق بود. در این عید و تعابیر مربوط به این عید که منحصر به خودش هم هست، این است که عید غدیر عید الله است، نه عید مسلمانها، نه عید مؤمنین و عید خلق. البته در برخی از تعبیرها داریم که عیدالله اکبر. اگر عیدالله اکبر باشد، معنایش این است که عید الله اوسط و اصغر هم وجود دارد که در برخی از تعبیرهای روایی روز دیگری را به عنوان غدیر دوم معرفی کردند. بعید نیست که آنهم عید باشد و عید بودن آن هم به همین معنایی باشد اینجا گفته میشود. یعنی آن هم عید الله باشد.
در هر صورت اگر این عید را عید مسلمانها ندانیم بلکه عید خدا بدانیم، تعبیرهایی که در مورد عیدهای مثل عید فطر و عید قربان گفته شد، به معنای بسیار دقیقتر آنجا در مورد خلق گفته میشد، به معنای بسیار دقیقتر اینجا در مورد خدا گفته میشود. شاید علت اینکه اصلاً این عنوان عید الله مورد توجه قرار نگرفته، مگر گاهی در سخنرانیها و منبرها برای عموم گفتند، برای اینکه فضیلت را بیان کنند، شاید علت آن همین باشد که بیان آن علاوه بر اینکه پیچیدگی دارد، خیلی هم با ذهنیتهای عموم و خصوص مردم و خواص از بندگان خدا هم سازگاری ندارد.
فقط اشاره میکنم که هرچه را در آنجا گفتیم که خلق به سوی وحدت و توحید پیش میروند، مشابه آن و وارونه آن را میشود در مورد عید غدیر هم بیان کرد.
***
همین جور که فرمودید که عید منحصر به یک روز نیست، چنان که اعیاد قبلی هم همین جور بود که منحصر به یک روز نبود. علت اینکه روز معینی را گفتند، به خاطر این است که آداب و اعمالی را پیش از آن معرفی کردند که بهطور طبیعی و بهطور معمول زمینه شکوفایی استعداد بندگان خدا برای رسیدن به این عید را فراهم میکند. مثلاً کسی از ماه رجب، شعبان، رمضان شروع کند، امید اینکه به آن درجه از شایستگی و لیاقت برسد که عید فطر را درک کند، یا شب قدر را درک کند خیلی زیاد هست و همینطور. عید غدیر هم همینطور.
با توجه به آن جمله که این عید الله است و اصلاً عید خلق نیست، وقتی عید خلق که نبود، سرّ اینکه اگر در عید قبلی مثلاً سه ماه فعالیت میخواهد، در عید دوم چهل روز فعالیت میخواهد، در این عید سوم هیچ فعالیت نمیخواهد. علت اینکه فعالیت نمیخواهد این است که با این کارها و اعمال و آداب معمول و متعارف خلقی کسی توانایی دسترسی به عید غدیر را ندارد. اگر اینجور بود، یقیناً صحابه پیامبر علیهم السلام که هم اهل عبادت بودند، هم اهل ذکر بودند، اهل نماز بودند، همه اینها را داشتند، اهل جهاد فی سبیل الله بودند، باید دست پیدا میکردند. علت اینکه در این چند روز اعمال خیلی روشن و واضحی ندارد که کسی بتواند به این عید برسد، این است که اصلاً عید خلق نیست. خلق به این عید نمیتواند برسد، بلکه همان جمله که قبل از این اشاره کردم، این عید خداست.
بنابراین در موارد دیگری اگر میگوییم که امروز عید است، یعنی ما کارهایی را از پیش میتوانیم انجام بدهیم که استعداد و شایستگی پیدا کنیم که در این عید دسترسی پیدا کنیم به آنچه که معنا یا حقیقت آن را تشکیل میدهد. ولی اگر کسی این استعداد و قابلیت را داشته باشد، نه اینکه همهی روزها عید است، همهی ساعات، همهی لحظات هم عید است که به قول آن بنده خدا گفت: در دمی دو عید کنند. در هر لحظه دو تا عید دارند. البته این اختصاص به عید غدیر دارد یعنی کسانی میتوانند در هر لحظهای دو تا عید داشته باشند که از کسانی باشند که مشمول برکات عید غدیر قرار گرفته باشند، نه کسانی که مشمول عید قربان یا عید فطر شده باشند. البته عید قربان هم همین جور. اینکه کسی بتواند از مرتبه نفس خودش و این محدودیتها و تنگناهای نفسانی خارج شود، خیلی مهم است ولی بالاخره این عید است که سبب میشود که همچنان که ولی کامل در هر لحظهای و در هر دمی و در هر نفس کشیدنی، به تعبیرهای عقلی و فلسفی، قوس نزول و صعود را طی میکند، یعنی «دنا فتدلی» در مورد او صدق میکند، در عین حال رجوع به خلق هم در مورد او در هر لحظهای این مسیر را طی میکند. طبعاً اگر کسانی باشند که سهمی از وِلایت یا وَلایت خاندان پیامبر علیهم السلام داشته باشند، این قابلیت و استعداد را دارند که عید آنها بیشتر باشد. به جای یک روز، دو روز باشد؛ به جای دو روز، ده روز و بیست روز و یک ماه باشد. اصلاً همه سال باشد، همه ساعات باشد، خواب و بیداری آنها باشد. عامل آنهم فقط این است که در آن دو ماه قبلی، صداقت خود را نشان داده باشد، در آن اعیاد قبلی صداقت خود را نشان داده باشد.
اگر در این عید محبتش به خاندان پیامبر را نشان داده باشد و در عید بعدی برائتش از غیر خاندان پیامبر و دشمنان خاندان پیامبر را اثبات کرده باشد، در این عید پیوسته حضور خواهد داشت. در عید اولی که ثمره تلاش دو سه ماهه هست، اظهار محبت به خاندان پیامبر هست. در عید دومی هم که پیداست، رمی و سنگ زدن و قربانی کردن هست و همه اینها هم که عداوت با دشمنان خاندان پیامبر است. اگر کسی در این دو بخش تولی و تبری موفق شده باشد، عید غدیر او پیوستگی خواهد داشت و دیگر منحصر به روز و ماه و سال نخواهد شد. مخصوصاً اینکه دوام پیدا خواهد کرد با این معنای ویژهای که این عید دارد یعنی عید الله نه عید خلق. مهمترین عامل تولی و تبری است. البته کار پرزحمت و شاقی است ولی شدنی است.