فصل نهم: مغایرت مزاج و قدرت (ص20)

مزاج عبارت است از ترکیب کیفیات چهارگانه عناصر اربعه.

عناصر اربعه: هوا، آتش، آب و خاک. (گازها، انرژی، مایعات، جمادات)

کیفیات رابعه: حرارت، برودت، رطوبت و یبوست. حرارت کیفیت مربوط به آتش است، برودت از آب،

خاک: کیفیت سرد و خشک، آب: سرد و مرطوب، هوا: گرم و مرطوب، آتش: گرم و خشک دارد.

طبایع (اخلاط) چهارگانه: خون، بلغم، صفرا، سودا.

صفرا منطبق بر آتش، خون منطبق بر هوا، سودا منطبق بر خاک و بلغم منطبق بر آب است.

مزاج: ترکیب این کیفیات و متوسط میان آن‌ها.

دلیل بر غیریت مزاج با قدرت: اگر قدرت عین مزاج باشد، باید فعل آن از سنخ کیفیات چهارگانه باشد، زیرا بین فعل و فاعل سنخیت وجود دارد ولی فعل و اثر قدرت از سنخ کیفیات چهارگانه نیست. پس قدرت عین مزاج نیست.

کیفیاتی که در مزاج وجود دارند در کیف ملموس بودن مشترکند. اگر قدرت، همان مزاج باشد، باید کیف ملموس باشد حال آن‌که نیست. کار کیف ملموس از غیر آن صادر نمی‌شود. پس قدرت، همان مزاج نیست.

کار قدرت یا نفسی که متصف به قدرت باشد، تدبیر، جبران، تسخیر، تولید و مانند آن است که فراتر از افق مزاج است. این بحث مناسب طبیعیات است.